Fakty i mity dotyczące szczepień

Fakty i mity dotyczące szczepień

Zaszczep w sobie odporność czyli fakty i mity dotyczące szczepień osób podróżujących

Świat się skurczył, choć jest tak duży… Jeszcze kilkanaście lat temu z zapartym tchem pokolenia młodych Polaków zaczytywały się przygodami Tomka Wilmowskiego, potem Tony Halik pokazywał gdzie rośnie pieprz i wanilia, a dziś? Dziś każdy może być globtroterem i  sam dotrzeć tam gdzie palec położy na mapie.

Ważne aby robić to bezpiecznie i będąc przygotowanym. Jednym z takich ważnych elementów w ochronie zdrowia i życia w podróży są szczepienia ochronne. Dzielą się na szczepienia wymagane i zalecane. Jedynym szczepieniem wymaganym w ruchu międzynarodowym jest szczepienie przeciwko żółtej gorączce (yellow fever). Termin „szczepienie wymagane” oznacza, że posiadanie aktualnego międzynarodowego certyfikatu potwierdzającego odbycie szczepienia czyli tzw. żółtej książeczki jest warunkiem uzyskania zgody na wjazd do niektórych krajów na świecie. Zasada ta obowiązuje wszystkich podróżnych udających się do: Angoli, Burundi, Kamerunu, Republiki Środkowoafrykańskiej, Republiki Konga, Demokratycznej Republiki Konga, Gujany Francuskiej, Gabonu, Ghany, Gwinei – Bissau, Liberii, Mali, Nigru, Sierra Leone, Togo, Ugandy i Wybrzeża Kości Słoniowej. Obowiązek wykonania szczepienia przed podróżą dotyczy także turystów, którzy planują pobyt na terenach, gdzie istnieją warunki do rozprzestrzeniania się żółtej gorączki, a przybywają z kraju, w którym choroba ta występuje.

U polskich podróżnych jest to niezbędne w przypadku przemieszczania się pomiędzy krajami, zagrożonych zachorowaniem w trakcie tego samego wyjazdu np. lecących z Kenii do Tanzanii. Żółta gorączka jest rozpowszechniona także w krajach, które nie są objęte obowiązkiem posiadania międzynarodowego certyfikatu szczepienia dlatego u podróżnych udających się np. do Ameryki Środkowej i Południowej szczepienie w tym kierunku należy do grupy szczepień zalecanych.

Szczepienia zalecane

Do szczepień zalecanych  w ruchu międzynarodowym należą także szczepienia w kierunku: wirusowego zapalenia wątroby typu A i B, duru brzusznego, cholery, tężca, błonicy, krztuśca i poliomyelitis, a także kleszczowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, inwazyjnej choroby meningokokowej (u pielgrzymów udających się do Mekki jest szczepieniem obowiązkowym), wścieklizny oraz japońskiego zapalenia mózgu. Szczepienia te nie są obowiązkowe czyli brak potwierdzenia otrzymania szczepionki nie stanowi przeciwwskazania do wyjazdu. Nie oznacza to jednak, że nie powinny być wykonane. Głównie dlatego, że większości rejonów tropikalnych występują wszystkie wymienione wyżej choroby. Ryzyko zachorowania na choroby zakaźne w podróży najlepiej ocenia lekarz specjalista medycyny tropikalnej. Specjalista pomoże w doborze szczepień. Uwzględnia takie elementy jak: miejsce i długość pobytu w tropiku, rodzaj planowanej aktywności, a także wiekiem podróżnego oraz występowaniem chorób przewlekłych i alergii.

Szczepienia wymagane i zalecane

Szczepienia wymagane i zalecane w ruchu międzynarodowym są szczepieniami bezpiecznymi. Muszą być jednak stosowane zgodnie z wytycznymi producentów. Stałym przeciwwskazaniem do podania szczepionek jest wystąpienie reakcji anafilaktycznej na poprzednią dawkę szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik. Do czasowych przeciwwskazań należą: ostra choroba o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu przebiegająca z gorączką lub bez oraz zaostrzenie przewlekłego procesu chorobowego. W tych przypadkach szczepienia powinny zostać odroczone do momentu ustąpienia ostrych objawów chorobowych, a w chorobach przewlekłych po ustabilizowaniu się procesu chorobowego.

Szczególną grupą są szczepionki żywe zawierające atenuowane (zneutralizowane) patogeny, które nie mogą być aplikowane osobom cierpiącym na głębokie zaburzenia odporności oraz kobietom w ciąży. Przykładem takiego preparatu jest szczepionka w kierunku żółtej gorączki. Miejscowe odczyny zapalne i niewysoka gorączka po przedniej dawce szczepionki, łagodna choroba gorączkowa, a nawet jednoczasowe leczenie antybiotykami nie stanowią przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Związek pomiędzy autyzmem i szczepieniami został całkowicie wykluczony!

Podawanie kilku szczepionek jednocześnie nie zwiększa ryzyka wystąpienia efektów niepożądanych. W większości przypadków nie osłabia także działania poszczególnych preparatów. Warunkiem bezpieczeństwa w przypadku podawania kilku szczepionek domięśniowych jest aplikowanie ich w oddzielne kończyny.

Szczepienia ochronne są najskuteczniejszym sposobem walki z chorobami zakaźnymi. Stosowanie szczepień na szeroką skalę jest głównym czynnikiem obniżającym zachorowalność i śmiertelność w przebiegu tych chorób, a masowe szczepienie w kierunku ospy prawdziwej doprowadziło do całkowitej eliminacji tej choroby na świecie.

Świadome i bezpieczne podróżowanie po różnych kontynentach zawsze będzie przyjemniejsze i spokojniejsze kiedy wiemy, że posiadamy odpowiednie (zalecane i wymagane) szczepienia. Warto cieszyć się każdym dniem w zdrowiu niż tracić cenny czas na rozwiązywanie problemów.

 

Ryc. 1. Afryka – zalecenia dotyczące szczepień w kierunku żółtej gorączki.

Ryc. 2. Panama – zalecenia dotyczące szczepień w kierunku żółtej gorączki.

Ryc. 3. Ameryka Środkowa i Południowa – zalecenia dotyczące szczepień w kierunku żółtej gorączki.