Hipotermia w podróży

Hipotermia w podróży

Mróz, chłód i zimno – silni przeciwnicy każdego podróżnika

Turyści są dość powszechnie narażeni na choroby wywołane działaniem niskiej temperatury. Ryzyko to dotyczy nie tylko osób przebywających w klimacie arktycznym lub na obszarach wysokogórskich. Duża wilgotność otoczenia, a także deszcz i wiatr mogą wywołać znaczne wyziębienie organizmu nawet przy temperaturze powietrza wynoszącej 10 stopni Celsjusza.

 

Czy hipotermia jest częstym problemem wśród podróżujących?

W grupie wysokiego ryzyka są także turyści odpoczywający na wakacjach w klimacie umiarkowanym, jeśli np. podczas uprawiania sportów wodnych przez długi czas przebywają w wodzie. Do innych czynników sprzyjających rozwojowi efektów niepożądanych zimna jest niewystarczająca produkcja ciepła, do której dochodzi np. u ofiar wypadków komunikacyjnych w wyniku unieruchomienia, a także u osób z małą masą mięśniową czyli dzieci oraz osób starszych i niedożywionych. Zwiększona utrata ciepła występująca np. w niedoczynności tarczycy lub ciężkich chorobach skóry (także oparzeniach) również sprzyja szybkiemu wychładzaniu się organizmu w niekorzystnych warunkach środowiskowych. Warto pamiętać, że picie alkoholu, przez rozszerzanie naczyń krwionośnych, jest kolejnym czynnikiem przyspieszającym proces oddawania ciepła z organizmu do otoczenia.

 

Pierwsze objawy

Pierwszym odczuciem, które pojawia się u osób poddanych działaniu niskiej temperatury jest uczucie chłodu. Mechanizmem kompensującym zimno są drżenia mięśni całego ciała, które przyspieszają metabolizm i wytwarzają dodatkowe ciepło. Jeśli spadek temperatury otoczenia postępuje, w miejsce drżeń pojawiają się objawy neurologiczne w postaci nadpobudliwości lub senności, a także zaburzeń mowy (mowa jest spowolniała i niewyraźna) i widzenia. Skrajną postacią wyziębienia jest hipotermia, którą definiujemy jako obniżenie temperatury ciała poniżej 35 stopni C. Hipotermia jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia, gdyż z powodu zaburzeń akcji serca (migotanie komór) i zahamowania oddechu może prowadzić do zgonu. Przebywanie w zimnej wodzie przyspiesza rozwój hipotermii, która u osób nie potrafiących pływać i utrzymywać się na powierzchni wody może powstać w ciągu 15 minut.

Zjawisko hipotermii wśród podróżujących występuje rzadko. Rozwój infrastruktury turystycznej spowodował, że nawet w odległych rejonach świata, gdzie występują niskie temperatury otoczenia istnieją hotele oferujące podróżującym schronienie i ochronę przed zimnem. Hipotermia rozwija się najczęściej u osób, które na skutek nieświadomości (własnego błędu) lub wypadku zeszli z wytyczonego szlaku turystycznego i są zmuszeni do spędzenia nocy „pod gołym niebem”. Szczególnie niebezpieczne są warunki wysokogórskie. To tam stosunkowo często występują nagłe zjawiska środowiskowe takie jak lawiny lub burze śnieżne. Całkowicie zmieniają one warunki topograficzne i utrudniają powrót do miejsca noclegowego.

Skutki wychłodzenia

Zimno, oprócz zaburzeń ogólnoustrojowych, może wywoływać także skutki miejscowe w postaci uszkodzenia tkanek. Do urazów powstających w wyniku długotrwałego przebywania w warunkach środowiskowych z niską temperaturą i wysoką wilgotnością należą: odmroziny i stopa okopowa. Odmroziny mają charakter niebiesko-czerwonych przebarwień skóry, które najczęściej pojawiają się na dystalnych częściach ciała (uszy, nos, dłonie, stopy). Są manifestacją powierzchownego stanu zapalnego skóry, który rozwija się w wyniku niedokrwienia tkanek wywołanego skurczem naczyń krwionośnych. Stopa okopowa to obrażenie ciała powstające w wyniku przebywania w wodzie o temperaturze od 0 do 15 stopni C, które prowadzi do uszkodzenia nerwów i naczyń krwionośnych. Początkowym objawem jest zmacerowanie i zaczerwienienie skóry na zajętej kończynie oraz drętwienie. Jeśli czas przebywania w zimnym i wilgotnym otoczeniu się przedłuża to dochodzi do zblednięcia skóry oraz rozwoju pęcherzy i zmian martwiczych, którym towarzyszy silny ból. Stopa okopowa jest częstą dolegliwością u osób przebywających na terenach dotkniętych powodzią.

Grupa podwyższonego ryzyka

W grupie podwyższonego ryzyka zachorowania są także turyści, którzy uskarżają się na wzmożoną potliwość stóp. Podczas pobytu w trudnych warunkach sanitarnych np. w trakcie wyjazdów survivalowych nie mają możliwości zmiany obuwia. W grupie niekorzystnych efektów miejscowych wywołanych niską temperaturą znajduje się także pokrzywka. Obraz kliniczny tego zaburzenia nie różni od innych postaci pokrzywki. Wysiew typowych swędzących bąbli na skórze jest stymulowany przez nagłą zmianę temperatury otoczenia. Najgroźniejszym skutkiem działania zimna jest odmrożenie, które może wystąpić u osób przebywających w temperaturze poniżej 0°C. Obraz kliniczny odmrożenia zależy od głębokości zamrożenia tkanek. Objawem zajęcia powierzchownych warstw ciała jest zaczerwienienie, mrowienie i swędzenie skóry. W dalszych etapach do zmian koloru i struktury skóry, która staje się blada i twarda dołączają się zaburzenia czucia. Mogą pojawić się także pęcherze, które są wypełnione treścią surowiczą lub krwistą. W najcięższych stanach dochodzi do martwicy całej skóry, a także tkanki podskórnej, mięśniowej i kostnej. Objawia się ona ciemnym lub czarnym zabarwieniem zajętego miejsca i świadczy o całkowitej nieodwracalnej destrukcji.

Leczenie podstawowe

Podstawowym elementem leczenia niekorzystnych efektów działania zimna jest jak najszybsze opuszczenie miejsca, gdzie panują niekorzystne warunki środowiskowe. Bardzo ważne jest także usunięcie czynników prowadzących do utraty ciepła. Na przykład zdjęcie mokrej odzieży i zastąpienie jej suchym i ciepłym ubraniem. Kolejnym etapem postępowania jest ogrzewanie organizmu.  Polega ono na przykryciu wychłodzonego człowieka kocem, śpiworem lub folią NRC (powierzchnią srebrną do ciała). Poleca się także podawanie ciepłych płynów. Proces ogrzewania miejscowych uszkodzeń tkanek (stopy okopowej i odmrozin) powinien przebiegać wolno. W przypadku odmrożeń, zaleca się szybkie zanurzenia całych zajętych miejsc w wodzie o temperaturze 40 – 42 stopnie C. W łagodzeniu bólu towarzyszącego ogrzewaniu można zastosować leki przeciwbólowe takie jak paracetamol, ibuprofen lub ketoprofen. Ogrzane miejsca powinny być zdezynfekowane i zabezpieczone miękkim opatrunkiem celem uniknięcia urazów mechanicznych i nadkażeń bakteryjnych. Zdecydowanie odradza się masowanie i np. nacieranie śniegiem odmrożonych części ciała. Bardzo łatwo można doprowadzić do nasilenia stopnia uszkodzenia chorych tkanek. W ciężkich przypadkach wyziębienia organizmu takich jak hipotermia przebiegająca z zaburzeniami świadomości oraz odmrożenia 3 stopnia niezbędna jest natychmiastowa konsultacja lekarska celem włączenia postępowania wysokospecjalistycznego.