Choroba wysokościowa

Choroba wysokościowa

„Na wysokości” – jak rozpoznać i skutecznie leczyć chorobę wysokościową?

Z roku na rok zwiększa się liczba osób zainteresowanych zdobywaniem szczytów górskich i uprawiających wspinaczkę wysokogórską. Do miejsc często odwiedzanych przez turystów należą znajdujące się na wysokości 3400 m n.p.m. Cuzco w Peru, a także Lhasa w Tybecie położona na wysokości blisko 4000 metrów oraz góra Kilimandżaro, której szczyt sięga 5895 m n.p.m. Coraz częściej wybieranym kierunkiem podróży staje się Boliwia, a to powoduje, że zwiększa się liczba osób korzystających z lotniska La Paz, które zlokalizowane na wysokości 4135 m n.p.m. jest jednym z najwyżej położonych międzynarodowych lotnisk pasażerskich na świecie. Wszystkie osoby przebywające na takich terenach są narażone na działanie trudnych warunków klimatycznych, wśród których najistotniejsze znaczenie dla zdrowia podróżnych mają: niska temperatura otoczenia (patrz: „Hipotermia: czy choroby wywołane działaniem niskiej temperatury są częstym problemem wśród podróżujących?”), duże natężenie promieniowania UV (patrz: „Niebezpieczne promieniowanie słoneczne: niekorzystne skutki nadmiaru słońca w tropiku”) oraz obniżone stężenie parcjalne tlenu w atmosferze.

Niedotlenienie i choroba wysokościowa

Oddychanie powietrzem o niskiej zawartości tlenu może prowadzić do niedotlenienia organizmu i rozwoju choroby wysokościowej. Jej najłagodniejszą postacią jest ostra choroba wysokościowa (AMS, ang. acute mountain sickness), której dominującym objawem jest ból głowy. Często towarzyszą mu inne dolegliwości takie jak uczucia zmęczenia, trudności w zasypianiu, utrata apetytu, a także nudności i wymioty. W miarę kontynuowania wspinaczki i zwiększania wysokości do objawów AMS dołączają zaburzenia koncentracji, nadmierna senność, a także zaburzenia świadomości, które świadczą o rozwijającym się obrzęku mózgu.

Wysokościowy obrzęk mózgu (HACE, ang. high-altitude cerebral edema) prowadzi do zgonu w ciągu 24 godzin od momentu pojawienia się ataksji czyli znacznych zaburzeń koordynacji ruchowej. Do stanów bezpośredniego zagrożenia życia związanych z przebywaniem na terenach wysokogórskich należy także obrzęk płuc (HAPE, ang. high-altitude pulmonary edema). Wysokościowy obrzęk płuc może współwystępować z AMS lub HACE lub pojawić się niezależnie jako pierwszy objaw choroby wysokościowej. Przebiega bardzo dramatycznie, gdyż w krótkim czasie od pojawienia się objawów początkowych (trudności w nabraniu powietrza podczas wysiłku i kaszel) prowadzi do gwałtownie narastającej duszności i zgonu.

Obraz kliniczny

Obraz kliniczny choroby wysokościowej jest bardzo niecharakterystyczny dlatego pierwsze niepokojące objawy łatwo przeoczyć lub zbagatelizować. To powoduje, że podróżni często interpretują objawy choroby jako efekt przemęczenia i stosują leczenie objawowe. Pobieranie leków przeciwbólowych lub nasennych celem poprawy kondycji i kontynuowanie wspinaczki jest bardzo groźne. Leki jedynie maskują objawy i osłabiają czujność wspinacza. Warto pamiętać, że objawy występujące w przebiegu AMS i HAPE charakteryzują także inne problemy zdrowotne. Wśród nich możemy wymienić: odwodnienie, „niedocukrzenie” (hypoglikemia), zaburzenia elektrolitowe (hyponatremia) lub wyziębienie (hipotermia). W diagnostyce różnicowej HAPE należy uwzględnić: zatorowość płucną, zawał serca, zapalenie płuc lub przełom astmatyczny.

Leczenie objawowe

Leczenie objawowej choroby wysokościowej polega na jak najszybszym uzupełnieniu niedoborów tlenu w organizmie pacjenta. W przypadku łagodnych dolegliwości klinicznych w przebiegu AMS często wystarcza zaniechanie dalszej wspinaczki. Zatrzymanie się na osiągniętej wysokości na dłuższy czas umożliwia aklimatyzację do otaczających warunków i regenerację. W sytuacji utrzymywania się objawów lub pogorszenia stanu ogólnego niezbędne jest pilne sprowadzenie pacjenta na niższą wysokość. Optymalnie na taką, na której nie występowały żadne niepokojące objawy. Gdy trudne warunki pogodowe lub inne sytuacje losowe uniemożliwiają zejście z wysokości właściwe stężenie tlenu we wdychanym powietrzu zapewni oddychanie z użyciem butli tlenowej lub umieszczenie chorego w przenośnej komorze hiperbarycznej. Komora hiperbaryczna ma formę plastikowo-gumowego worka (tzw. worek Gamowa). Do środka za pomocą pompy nożnej lub ręcznej tłoczy się powietrze powodując wzrost ciśnienia atmosferycznego panującego w jej wnętrzu. Umieszczenie pacjenta w takiej komorze umożliwia oddychanie powietrzem, które zawiera więcej tlenu niż otaczająca atmosfera. Dodatkowo zastępuje szybkie zejście o około 1500 – 1800 metrów. Do leków wspomagających leczenie choroby wysokościowej należy acetazolamid, deksametazon i nifendypina. W skrajnie ciężkich przypadkach, gdy zastosowane postępowanie nie przynosi spodziewanego efektu należy zorganizować transport helikopterem, który przewiezie pacjenta do najbliższego szpitala.